Rembrandt of Basan: een visuele analyse van vier vermoedelijke postume prenten

Samenvatting onderzoek

MS325 en OB5555 samenverkleind
Boven een prent die gedrukt is door Rembrandt, onder een postume prent die van dezelfde koperplaat afkomstig is maar die door een latere eigenaar dan Rembrandt is gedrukt.

Toen Rembrandt ons verliet, bleven zijn ingeëtste koperplaten hier op aarde achter. De platen kwamen door de eeuwen heen bij verschillende eigenaren terecht die allemaal met de platen prenten bleven drukken en die soms de koperplaat ook zelf bewerkten. Vader Pierre-François en daarna zijn zoon Henri-Louis Basan kwamen in de periode 1786-1810 in het bezit van een groep van drieëntachtig koperplaten van Rembrandt. Deze uitgevers drukten met de koperplaten prenten voor hun verzamelalbum Recueil Rembrandt (1789) en de Dictionnaire des Graveurs (1789).

Voor dit onderzoek zijn vier prenten onder de loep genomen afkomstig uit de collectie van museum Boijmans-Van Beuningen waarvan het vermoeden bestaat dat deze impressies door een van de Basans moeten zijn gedrukt. Om dit te achterhalen zijn de vier prenten onderworpen aan een visuele analyse bestaande uit de criteria ‘lijnen’, ‘techniek’, ‘esthetiek’, ‘papier’ en ‘beschadigingen’. Deze criteria zijn nadrukkelijk gekoppeld aan de bestaande historische informatie over de drukkerspraktijken van Pierre-François en Henri-Louis Basan. Zo weten we bijvoorbeeld dat Henri-Louis papier van inferieure kwaliteit gebruikte voor zijn late uitgaves van het Recueil. Bij de visuele analyse is gekeken of de vier prenten met dit inferieure papier zijn gedrukt. De hoop was ook dat door de criteria meer achterhaald kon worden over de herkomst van de vier prenten en dat de criteria daarmee ook als instrumentarium kunnen dienen voor het in kaart brengen van andere Basan-impressies.

Deze hoop is slechts ten dele waar gebleken. De visuele analyse heeft voor een van de vier prenten een toeschrijving opgeleverd voor Henri-Louis Basan. Voor de andere drie prenten leverde de analyse een dateringskader op dat begint bij Claude-Henri Watelet en dat eindigt bij Henri-Louis. Daarmee is voor deze impressies in ieder geval wel definitief vastgesteld dat het postume drukken betreft. In die zin zijn de voor deze analyse toegepaste criteria zeker waardevol gebleken maar verdienen zij tegelijkertijd verdere aanscherping. Voor één prent kon het dateringskader bijvoorbeeld niet verder gespecificeerd worden omdat de aangetroffen drogenaaldtechniek niet gekoppeld kon worden aan de Basans. Daarvoor weten we te weinig over de etstechnieken die zij wel of niet gebruikten. Hier zou meer onderzoek naar gedaan moeten worden.

Daarnaast pleit dit artikel ervoor om het onderzoek naar postume Rembrandt-prenten meer vanuit het perspectief van de Digital Art History te benaderen. In plaats van de connaisseur met zijn of haar loep zou het bijvoorbeeld effectiever kunnen zijn om een computeralgoritme de duizenden lijnen van een prent te laten doorzoeken om zo de lijnslijtage van deze prent vast te stellen.

Rembrandt of Basan- een visuele analyse van vier vermoedelijke postume prenten in de collectie van Boijmans-Van Beuningen