‘Nederland moet Oekraïne motiveren’

Minister Schippers van Sport reist zaterdag toch af naar Oekraïne en wellicht dat premier Rutte haar volgt wanneer Oranje de finale bereikt. Het kabinet kiest er voor om het EK niet te boycotten. Europarlementariër Hans van Baalen (VVD), die twee weken geleden nog Joelia Timosjenko bezocht, denkt dat dit het beste besluit is.  Aan de hand van vier uitspraken over Oekraïne legt hij uit hoe Nederland en Europa het corrupte land veel beter kunnen aanpakken.

“De situatie rond mevrouw Timosjenko is de laatste tijd aanzienlijk verbeterd en ze wil zelf graag dat politici van andere landen naar Oekraïne komen.”     

Edith Schippers, Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

 “Ik denk inderdaad niet dat je als Nederland zijnde het EK volledig moet boycotten. Natuurlijk, de regering bepaalt zelf wie zij naar Oekraïne stuurt en je kunt bijvoorbeeld als statement de premier Rutte wel sturen en de leden  van de Koninklijke Familie in Nederland houden. Maar als land zou ik er dan ieder geval geen eenmansactie van maken, maar juist voor goede afspraken zorgen met bijvoorbeeld de Britten. Zij weten altijd goed om te gaan met het gevoelige dilemma van sport en politiek (Zie Engelse deelname aan Spelen van 1980 in Moskou, ondanks Amerikaans boycot, red.)

Zelf zie ik weinig nut in een boycot. Allereerst omdat dit een maatregel is die voorheen alleen gebruikt is tegen landen waarin het uitzonderlijk slecht gesteld is met de mensenrechten. Als je dan nagaat dat premier Balkenende vier jaar geleden in China was voor de Olympische Spelen, dan vind ik het hypocriet om Oekraïne wel te boycotten. In China is het veel erger met de mensenrechten gesteld.

Maar belangrijker nog: als je wegblijft, straf je Oekraïne alleen maar. Twee weken geleden zei Joelia Timosjenko het zelf nog tegen me tijdens mijn bezoek aan haar. Boycot het EK niet. Daarmee tref je namelijk niet de regering maar juist de Oekraïense bevolking die uitkijkt naar een sportfeest. Wil je dat Oekraïne iets doet aan rechtsstaat, dan moet je het land daarvoor motiveren. Dat kan nu met het associatieakkoord tussen de EU en Oekraïne dat momenteel ongetekend op tafel ligt. Dit akkoord, dat zorgt voor een intensieve economische samenwerking, is voor zowel de EU als Oekraïne belangrijk. Alleen al omdat het de exportgebied van beide kampen er groter door wordt.

Maar de crux zit er hem in dat de EU via dit akkoord voorwaarden kan stellen aan Oekraïne. Ik heb zelf bijvoorbeeld gepleit voor een onafhankelijke waarnemer bij het hoger beroep in het Timosjenko-proces voor de Hoge Raad. Een zaak niet enkel belangrijk omdat het om Timosjenko draait, haar proces moet als voorbeeld dienen voor alle andere berechte verdachten in Oekraïne. Kijk, als er een rechtszaak tegen Timosjenko zou zijn gestart vanwege het sterke vermoeden van misdrijven, dan snap ik dat. Maar nu is er sprake van een politiek proces: Timosjenko wordt slechts veroordeeld om een keuze die zij tijdens haar werk als politicus maakte. Zulke politieke processen mogen niet meer voorkomen in Oekraïne en zulke voorwaarden kun je stellen in het associatieakkoord.

Dat president Janoekovitsj zich weinig aantrekt van de EU, betwijfel ik. Op televisie mag hij dan blijven verkondigen dat Timosjenko terecht zit en dat het EK een succes zal worden, maar hij kan Europa niet negeren. Anders zou zijn land volledig afhankelijk worden van Poetin en dat wil hij ook niet. Sterker nog, ik weet dat hij dat niet wil. Twee weken terug sprak ik nog met zijn rechterhand, premier Azarov, en die benadrukte de band met de EU. Hij beloofde dat Oekraïne nu een onafhankelijk waarnemer zal toelaten bij het Timosjenko-proces. Je ziet: we hebben de voet tussen de deur, waarom nu weggaan?”

“Als Oekraïne geen aansluiting vindt bij Europa dreigt het gevaar dat het op den duur een satellietstaat wordt van Rusland.”

Iryna Bekeshkina, ‘Stichting Democratisch Initiatief’ in Oekraïne  

“Dit is een reëel scenario en moet je als Nederland zijnde niet willen. Als we Oekraïne aan haar lot overlaten dan is de kans groot dat het land volledig afhankelijk wordt van Rusland. Dat land wil haar oude grondgebied graag terug en als ze Oekraïne claimen dan betekent het dat de Russische invloed tot aan de Poolse grens reikt. De tijden van de Sovjet-Unie herleven dan. Niet zozeer dat er een nieuwe Koude Oorlog komt, maar zo dichtbij kan Rusland weldegelijk invloed uitoefenen op Europa. Hebben de Russen bijvoorbeeld Oekraïne in hun macht, dan beschikken ze ook over de nu nog belangrijkste olieleidingen die door Europa lopen. Dat betekent dat wij afhankelijk van hen worden.

Tegelijkertijd moet je ook eerlijk zijn. Sinds de val van de Sovjet-Unie onderhandelt Oekraïne al twintig jaar met zowel Rusland als de EU en het land flirt daarbij net zo makkelijk met beide kampen. Daardoor ontstaat er soms ook irritatie vanuit de EU over Oekraïne, al moet je meteen eerlijk zijn. Deze afstandelijke relatie ligt ook deels aan de houding van de EU. De kans dat Oekraïne bijvoorbeeld ooit het lidmaatschap krijgt aangeboden, wil ik niet uitsluiten, maar acht ik in ieder geval erg klein. Het kan natuurlijk wel: van Hongarije hadden we dertig jaar geleden ook niet verwacht da het EU-lid kon worden. Maar ik vind zelf dat je eerlijk moet zijn tegen Oekraïne. Nu een lidmaatschap aanbieden zal alleen maar leiden tot uiteindelijke teleurstellingen. Dankzij de crisis heeft Europa al zijn eigen zorgen. Daarom is het veel beter om eerst een economische samenwerking te beginnen via het associatieakkoord.”

“De eerste daad van president Janoekovitsj is het aan banden leggen van de vrijheid van meningsuiting.”

 Mykola Knyazhytskyi, directeur van het Oekraïense TVi

“Twee weken geleden kreeg ik met de Oekraïense pers te maken toen ik Joelia Timosjenko bezocht. Er was redelijk wat media, al weet ik niet of het om landelijke of lokale ging. Ik spreek geen Oekraïns of Russisch dus ik weet niet wat er geschreven is. Wel grappig was dat mijn bezoek, samen met Guy Verhofstadt namens de Liberalen, door het Oekraïense regime werd omschreven als: ‘Oekraïne dat zijn hand uitsteekt.’. Maar dat is dus niet zo. We hebben stevig moeten onderhandelen met premier Azarov om haar te mogen bezoeken. Terwijl als je het vergelijkt: in Nederland ben je vrij om een gevangene te mogen opzoeken.

Daarnaast zie je dat in Oekraïne de kranten volstaan met regeringsadvertenties. Bij Nederlandse kranten is dat ondenkbaar. Wij hebben wel een duidelijke scheiding tussen de controlerende en regerende macht.”

“Aan het hoofd van de douane, het OM, de geheime dienst en de politie staan mensen die niet door de partij, maar door Janoekovitsj zelf zijn geselecteerd.”

Joelia Mostovaya, adjunct-hoofdredacteur van het Oekraïense blad Spiegel van de Week

“Ik herinner me nog een etentje, jaren geleden, met de toenmalig Oekraïense minister van landbouw. Op een gegeven moment ging het gesprek over tractors. Oekraïne is een land dat veel tractors bouwt. Daar attendeerde de minister mij op: “U heeft toch een hele liberale landbouwminister in Den Haag, misschien wil hij wel wat tractors van ons kopen? Ik kan er voor zorgen dat er wel iets speciaals voor hem geregeld zal worden…” Na die laatste zin onderbrak ik de man en zei ik tegen hem dat ik hier maar beter niet op kon antwoorden.

Er is simpelweg veel corruptie in Oekraïne. Bepaalde figuren kunnen bijvoorbeeld gepaaid worden via staatsbedrijven die villa’s verbouwen of regeringsvliegtuigen die beschikbaar gesteld worden. Ik zie dit ook terug in de partij van president Janoekovitsj, de Partij van de Regio’s. Dit is een gelegenheidspartij zonder eigen ideologie. De partij is er voor Janoekovitsj om stemmen te winnen en kan ook zo weer uit elkaar vallen. Het is puur de president die namens deze regeringspartij bepaald wat er gebeurd.

De vraag is of er vanuit Europa iets te doen is tegen deze corruptie. Ik denk van wel. Als lidstaten hun kennis met Oekraïne delen dan kan deze corruptie bestreden worden. In Nederland zijn we bijvoorbeeld gespecialiseerd in forensische accountancy, denk aan de FIOD, waardoor we Oekraïne kunnen helpen met het opsporen van fraude. Zo motiveren we het land om de corruptie aan te pakken. Denk aan hoe dat gaat met een paard: dat dier win je niet voor je met enkel een pak slaag, er moet ook een wortel zijn.”

Fotobron: Wikimedia Commons, Hans van Baalen

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *