Vergeet Trump, deze verkiezingen zijn veel belangrijker – en kunnen alles op z’n kop zetten

Vergeet Donald Trump, in Europa staan de komende maanden verkiezingen op het programma die veel belangrijker zijn – en die de Europese Unie helemaal op zijn kop kunnen zetten.

Italiaans referendum

De Italiaanse premier Renzi. Foto: PSD Romania/Flickr (CC BY 2.0)
De Italiaanse premier Renzi. Foto: PSD Romania/Flickr (CC BY 2.0)

Formeel gaat dit referendum niet over een uittreding van de Europese Unie. Maar het scheelt niet veel.

De Italianen gaan 4 december naar de stembus om te stemmen over een aantal grondwetswijzigingen, waarmee de macht van de Senaat flink zou worden ingeperkt. Premier Matteo Renzi denkt op die manier makkelijker beslissingen te kunnen nemen. De afgelopen decennia kwamen en gingen talloze Italiaanse premiers, maar er werd nauwelijks hervormd door de stroperige besluitvorming.

Renzi denkt dit alleen te kunnen doen door hervormingen door te voeren. Hij heeft zelfs zijn lot aan het referendum gehangen: als Italië ‘nee’ kiest, stapt hij op.

Toen Renzi zijn lot aan het referendum verbond, werden al zijn tegenstanders wakkergeschud. De complete oppositie is tegen de voorgestelde aanpassingen. Renzi dacht dat de wijzigingen er makkelijk door zouden komen, maar dat lijkt nu niet zo zeker meer.

Als een meerderheid tegen stemt, en Renzi stapt op, zou dat grote gevolgen hebben voor de EU. Economen verwachten dat bij een ‘nee’ de Italiaanse economie in een nieuwe recessie geduwd wordt.

Een politieke crisis in een land met een enorme staatsschuld – na Griekenland de grootste van de EU – en hele grote problemen bij een reeks banken, dat is niet iets waar Brussel op zit te wachten. Maar het referendum zou ook wel eens het einde van de euro kunnen inleiden.

Op de achtergrond speelt namelijk ook mee dat de euroskeptische partij van komiek Beppe Grillo torenhoog staat in de peilingen. Hij zal waarschijnlijk een referendum willen over de euro.

Franse presidentsverkiezingen

Marine le Pen. Foto: Blandine Le Cain/Flickr (CC BY 2.0)
Marine le Pen. Foto: Blandine Le Cain/Flickr (CC BY 2.0)

De Fransen gaan in april 2017 naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Ook deze verkiezingen zijn van levensbelang voor de EU, vanwege Marine le Pen.

Als Le Pen, die favoriet Alain Juppé op de hielen zit in de peilingen, president wordt, staat de toekomst van de EU op het spel. Zij heeft beloofd een referendum uit te schrijven over een Franse uittreding uit de EU.

Als de Fransen uit de EU stappen, zou dat een veel grotere impact hebben dan de Brexit. De Britten hadden al een uitzonderingspositie, en zitten niet in de euro en de Schengenzone – om maar wat te noemen.

Frankrijk is daarentegen een van de oprichters van de unie, de Frans-Duitse as had een leidende rol in de EU. De kans is groot dat een ‘Frexit’ het einde van de EU betekent.

Duitse Bondsdagverkiezingen

Angela Merkel. Foto: Armin Kübelbeck (CC BY-SA 3.0)
Angela Merkel. Foto: Armin Kübelbeck (CC BY-SA 3.0)

Jarenlang was de Duitse bondskanselier Angela Merkel de rots in de Europese branding. Maar Merkel staan in september zware Bondsdagverkiezingen te wachten.

Merkel was immens populair, tot vorig jaar de vluchtelingencrisis losbrak. Met haar open armen-politiek heeft de CDU-politica flink aan populariteit ingeleverd – niet voor niks sloeg ze begin deze maand het congres van zusterpartij CSU over. Het was een goed gebruik dat Merkel daar elk jaar speechte, maar de kans was groot dat ze uitgejoeld zou worden, en daarom besloot CSU Merkel maar niet uit te nodigen.

Merkel kreeg de afgelopen jaren klap op klap, met verkiezingen en deelstaten die allemaal dramatisch verliepen voor CDU. In september verloor de partij zelfs de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Vorpommern, de kieskring van Merkel. De socialistische SPD werd de grootste, en ook de rechtse Alternative für Deutschland (AfD) werd daar groter dan CDU.

Elf jaar lang was de positie van Merkel onbedreigd, maar nu wordt er openlijk gesproken over het einde van het tijdperk-Merkel. Binnen haar partij wordt de druk opgevoerd, en het is maar de vraag of Merkel na de verkiezingen nog wel een coalitiepartner kan vinden.

Als Merkel van het toneel verdwijnt, zullen de Duitsers niet snel een uittreding uit de EU forceren – zelfs de eurokritische AfD wil niet uit de EU stappen. Maar er wordt waarschijnlijk wel een andere koers gevaren: Merkel heeft altijd aangegeven dat ze de euro koste wat kost zal redden tijdens de Griekse crisis. Zal haar opvolger dat ook doen?

Politico ziet Wolfgang Schäuble als haar meest waarschijnlijke opvolger. Een financiële havik, die bijvoorbeeld wilde dat Griekenland de euro zal verlaten – en dat wellicht nog steeds wil – en het rentebeleid van de ECB verantwoordelijk houdt voor de opkomst van de AfD.

Als Schäuble het inderdaad wordt, is het maar de vraag of het op Duitse steun kan rekenen als het in de problemen komt. De onderlingen verhoudingen tussen Europese lidstaten komt op scherp te staan.