Turkije kan EU-lidmaatschap vergeten, en 5 andere gevolgen van couppoging

De couppoging in Turkije mag dan mislukt zijn, hij heeft wel verregaande gevolgen voor Turkije én het westen. Buiten Nederland zet de belangrijkste op een rij.

Politieke zuiveringen

Voor president Recep Tayyip Erdogan is de mislukte couppoging het ideale moment om af te rekenen met zijn vijanden. Binnen een dag zijn er al zesduizend personen gearresteerd en een veelvoud daarvan ontslagen. Onder meer het rechtssysteem wordt aangepakt, en liefst 2.745 rechters worden gearresteerd – hoewel onduidelijk is wat zij precies met de couppoging te maken zouden hebben.

De lijst mensenrechtenschendingen in Turkije is lang. Soldaten worden door burgers op straat in elkaar geslagen – soms met riemen. Er circuleren foto’s op sociale media van soldaten die vrijwel naakt over straat moeten kruipen, of als vee in een stal wordt vastgehouden. Er wordt gesproken om de doodstraf opnieuw in te voeren, kritische websites worden gesloten.

Erdogan neemt de touwtjes strak in handen.

Lidmaatschap EU verder weg

Turkije kreeg het via de vluchtelingendeal weer op de agenda: er zou weer gesproken worden over het EU-lidmaatschap van Turkije. Dat het daadwerkelijk tot een lidmaatschap zou komen, was al erg onwaarschijnlijk: daarmee moeten alle lidstaten instemmen, en het verzet tegen Turkije in de EU is in verschillende EU-landen wel erg groot.

Hoewel de EU-leiders aanvankelijk opgelucht reageerden toen de couppoging bleek te zijn mislukt – er worden immers zaken gedaan met Erdogan – lijkt het EU-lidmaatschap verder weg dan ooit. Waar Turkije de afgelopen jaren juist stappen zette om een wit voetje te halen bij de EU, is dat na de couppoging volledig voorbij.

Zeker de mogelijke herinvoering van de doodstraf heeft kwaad bloed gezet bij de EU-lidstaten. Als het daadwerkelijk zo ver komt, is er van een EU-lidmaatschap geen sprake meer.

Vluchtelingendeal onder druk

De gevolgen van de couppoging zou ook wel eens het einde kunnen betekenen van de vluchtelingendeal. Turkije en de EU kwamen afgelopen jaar nog overeen dat Turkije alle vluchtelingen die de oversteek naar Griekenland zouden maken, worden teruggestuurd naar Turkije. Dat land zou de vluchtelingen accepteren.

In ruil daarvoor zouden Turken zonder visum naar de EU kunnen reizen, zou de EU geld overmaken naar Turkije en zouden de onderhandelingen over het EU-lidmaatschap van Turkije weer worden gestart. Als het EU-lidmaatschap van tafel wordt geveegd, zou daarmee ook deal rond de vluchtelingen breken.

Ook het visumvrije reizen zorgt voor spanningen. De EU wil namelijk dat elk land dat zonder visum naar de EU kan reizen, zijn terrorismewetgeving aan die van de EU aanpast. Op die manier zou terrorisme effectiever bestreden kunnen worden. Turkije gebruikt de wet echter ook om kritische journalisten aan te pakken, en stribbelde flink tegen om de wetten gelijk te trekken. Na de couppoging lijkt het uitgesloten dat Turkije de wet in de richting van die van de EU gaat veranderen.

Erdogan dreigde eerder bovendien om de grenzen naar de EU open te zetten voor vluchtelingen om op die manier zijn zin te krijgen. Het is niet onwaarschijnlijk dat de Turkse president dat opnieuw gaat overwegen.

Verslechterde relatie met VS & NAVO

Turkije is één van de belangrijkste bondgenoten van het westen in het Midden-Oosten. Het is een NAVO-land, en de Verenigde Staten gebruikt een vliegveld aan de gens met Syrië om bombardementen uit te voeren op stellingen van IS.

Maar de couppoging zou die relatief goede relatie wel eens op het spel kunnen zetten. Turkije beschuldigt de VS er namelijk van dat het heeft meegewerkt aan de coup. Vliegtuigen van de coupplegers zouden vanaf het Incirlik-vliegveld dat de VS in gebruik heeft, zijn opgestegen. De Turken hebben het vliegveld daarom afgesloten van elektriciteit.

Daarnaast wordt de invloedrijke spirituele leider Fethullah Gülen door Erdogan ervan beschuldigd het brein achter de couppoging te zijn. Gülen zit in de VS in ballingschap, en Turkije wil dat de VS hem uitlevert.

Dat kan tot stevige problemen leiden, omdat de VS Gülen niet zomaar uit zullen leveren. Erdogan en Gülen zijn gezworen vijanden, en de Turkse president wil al langer van Gülen af. De Verenigde Staten hebben al aangekondigd dat ze eerst harde bewijzen willen zien dat Gülen daadwerkelijk bij de coup betrokken was.

De Turken spelen het echter hoog op, en stellen dat iedereen die Gülen steunt in oorlog is met Turkije. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken wees Turkije er op zijn beurt op dat elk lid van de NAVO een goedwerkende democratie moet onderhouden.

Of het Turkse lidmaatschap van de NAVO daadwerkelijk op het spel staat, valt nog maar te bezien. Het land controleert immers de Bosporus, dat de Zwarte Zee met de Middellandse Zee verbindt. Turkije houdt de Russische vloot kortom onder controle. De Turken zijn weer van de Amerikanen afhankelijk als het gaat om militaire steun.

Het is dus maar de vraag hoe hoog het spel daadwerkelijk wordt opgespeeld, maar de verhoudingen staan desalniettemin stevig onder druk.

Turkse leger verzwakt

Erdogan zal het leger willen zuiveren van – vermeende – coupplegers, en daarbij harde maatregelen nemen. Er zijn inmiddels al 100 generaals op straat gezet – dat is grofweg een derde van alle generaals die het Turkse leger telt.

Een flinke slag voor het leger, zeker aangezien er ook nog eens duizenden militairen met een lagere rang zijn ontslagen. Zeker het tweede leger – dat de taak heeft om de grenzen met Syrië, Irak en Iran te bewaken en de strijd tegen de Koerdische militante beweging PKK leidt – is hard getroffen. Adem Huduti, die de leiding had over dit leger, is ook opgepakt als één van de coupplegers.

Strijd tegen IS vermoeizaamt

Dat het leger verzwakt, kan grote gevolgen hebben voor bijvoorbeeld de strijd tegen IS. Het zou goed kunnen dat de grenzen naar IS-gebied minder goed bewaakt worden, aangezien daar het leger voor verantwoordelijk is. Daardoor kunnen nieuwe IS-strijders zich weer bij de terreurbeweging aansluiten. Ook zou het wel eens gemakkelijker voor terroristen kunnen worden om Turkije binnen te komen.

De eventuele verslechterde relatie tussen het westen – met name de Verenigde Staten – en Turkije is bovendien ook slecht nieuws voor de strijd tegen IS. De Verenigde Staten maken in de strijd tegen IS nu immers gebruik van het Incirlik-vliegveld in Turkije, die zou zijn gebruikt tijdens de couppoging. Turkije dreigt al om de Verenigde Staten toegang tot het vliegveld te ontzeggen. Dat zou een flinke tik betekenen, want het vliegveld wordt als cruciaal gezien.

Turkije heeft zich bovendien nooit voor de volle honderd procent ingezet om IS te bestrijden. De terreurorganisatie vecht immers ook tegen Koerden, en Turkije is bang dat er een Koerdische staat ontstaat waar Turkse Koerden zich ook bij willen aansluiten.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *