Nederlandse onderzeeërs: altijd van huis

Vier onderzeeboten zijn de laatste strategische wapens die Nederland heeft. Onder analisten wordt gespeculeerd dat er voor de Nederlandse onderzeeërs een belangrijke rol is weggelegd, mocht het op een oorlog met Iran aankomen. Onze ‘subs’ kunnen dan de vooruitgeschoven posten zijn.

Over de kracht van onderzeeboten bestaat geen discussie. Alleen de suggestie dat er ergens eentje rondvaart, kan veel schepen en vliegtuigen een hele tijd bezighouden. Leg een sub in de ingang van een haven, en geen schip dat nog wil uitvaren. Niet gek: de onderzeeër is onzichtbaar en heeft met zijn torpedo het zwaarste wapen tegen   oppervlakteschepen. Doordat het schip van de onderkant wordt geraakt, breekt het al snel in tweeën (zie afbeelding onder). Maar ook in vredestijd zijn de Nederlandse onderzeeërs van groot strategisch belang.

Inslag torpedo

De boten zijn veel van huis en continu betrokken bij allerlei operaties. Hun belangrijkste taak: inlichtingen verzamelen. Bewegingen in een Somalische haven registreren, het radioverkeer van terroristen afluisteren of het volgen van smokkelboten: de Nederlandse onderzeeboten zijn er druk mee.

Diepste geheim

Al die taken kunnen ook worden uitgevoerd door een verkenningsvliegtuig. Maar waar vliegtuigen gemakkelijk worden opgemerkt, kan een onderzeeboot in het diepste geheim werken. De boten zijn moeilijk op te merken voor tegenstanders. Ze varen immers onder water, en worden aan het oog onttrokken. Maar een onderzeeër laat andere sporen achter, die zorgvuldig weggemoffeld moeten worden (zie kader: ‘Verstoppertje voor gevorderden’).

Verstoppertje voor gevorderden

Ook sonarsystemen hebben moeite onderzeeboten te vinden. Door verschil in zoutgehaltes en temperatuursverschillen worden de signalen verstoord. Een onderzeeër kan daar gebruik van maken: als een sub zich in warm water verstopt, werkt de temperatuur als een schild waar de sonar niet goed doorheen kan. Ook kan een onderzeeër zich op de bodem van de oceaan laten zakken, waardoor het schip moeilijk te onderscheiden is.

En altijd geldt: je moet ongeveer weten in welke richting je moet zoeken, anders is een onderzeeër een speld in een hooiberg. Een sub die niet gevonden wil worden, wordt niet gevonden.

De Nederlandse onderzeeërs hebben wat dat betreft grote voordelen. De schepen varen niet op een luidruchtige nucleaire reactor, maar worden diesel-elektrisch aangedreven. Daardoor zijn ze niet al te snel, maar daar ligt ook niet hun kracht. Als de accu’s opgeladen zijn, kunnen de onderzeeërs daar doodstil op varen – zoals ook een elektrische auto geen geluid maakt. En als volledige stilte geboden is, kunnen de subs op een bepaalde hoogte blijven ‘zweven’ in het water. De Nederlandse onderzeeërs zijn daarom nauwelijks te ontdekken door tegenstanders.
De onderzeeboten mogen zelf dan heel stil en vrijwel onvindbaar zijn, zelf kunnen ze schepen soms van meer dan honderd kilometer afstand horen aankomen. Die combinatie maakt de Nederlandse onderzeeërs uitstekend geschikt voor geheime missies.

De Nederlandse subs hebben nog een voordeel: hun tussenformaat. De zware onderzeeërs van onder andere de Verenigde Staten of Groot-Brittannië

moeten op open zee blijven, terwijl de kleine Noorse, Duitse en Zweedse onderzeeboten alleen rondom eigen kust moeten blijven. De Nederlandse boten hebben een ideale grootte: fors genoeg om ver van huis te blijven en klein genoeg om in ondiep water te varen.

De schepen zijn 18 meter hoog, van kiel tot periscoop. Daarom kan de boot in water tot 30 meter diep komen.

VS blij met Nederland

Dat geeft de Nederlandse onderzeeërs een unieke positie in de inlichtingenwereld. Want veel vertrouwelijke informatie wordt bij de kust gehaald. “Onderzeeërs kunnen natuurlijk niet zo ver kijken als een patrouillevliegtuig”, weet veiligheidsspecialist Michiel de Weger. “Maar dat wordt gecompenseerd doordat onderzeeboten duikers vlak onder de kust ongemerkt af kunnen zetten, die dan observatieoperaties kunnen uitvoeren.” Op zulke missies gaan vaak analisten van de Militaire Inlichtingendienst mee. Zij werken vooral samen met de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, die zelf schepen hebben die veel te groot zijn om dichtbij de kust te komen.

De Verenigde Staten zijn dan ook blij met ‘onze’ subs. Regelmatig worden de Nederlandse onderzeeërs ingezet om inlichtingen te verzamelen die de Amerikanen nodig hebben. En daar doet Nederland ook weer zijn voordeel mee. “Dat betaalt zich niet uit in klinkende munt, maar wel in informatie”, vertelt Rob Hunnego, voorzitter van de Koninklijke Vereniging van Marineofficieren. “Geclassificeerde informatie is nooit gratis. Gegevens, bijvoorbeeld die in Uruzgan noodzakelijk waren, kun je ‘kopen’ met andere informatie, onder het motto ‘gelijk oversteken’.”

Nederlandse onderzeedienst

Iran en Irak

De Nederlandse onderzeeërs speelden mogelijk een belangrijke rol bij het begin van de Tweede Golfoorlog. De Amerikanen wilden een ongestoorde toegang tot de Perzische Golf, die aan Irak grenst. Om te voorkomen dat de toegangsweg tot de golf, de Straat van Hormuz, door Iran zou worden afgesloten, zou een Nederlandse onderzeeboot de beweging van Iraanse schepen hebben bespioneerd.

Defensie ontkent de betrokkenheid van de Nederlandse onderzeeër bij de Irak-oorlog. De boot zou wel in het gebied zijn geweest, maar werd ingezet voor een andere missie, namelijk Enduring Freedom, de oorlog tegen de Taliban in Afghanistan. Maar de onderzeeboot stond onder Amerikaans bevel, en die maakten geen onderscheid tussen de twee missies, schrijft Ko Colijn in Vrij Nederland. Bovendien lijkt de verklaring van defensie niet erg geloofwaardig: de Perzische Golf ligt honderden kilometers van Afghanistan.

Het schip was voor de aanval ook al eens in het gebied. Toen verklaarde de toenmalige Staatssecretaris van Defensie Cees van der Knaap voor de RTL-camera: “De Amerikanen zijn heel druk bezig dit gebied te verkennen. Het is de toegangsweg tot Irak. In dat kader moet u ook de aanwezigheid van deze onderzeeboot zien.”

Een soortgelijke rol zouden de Nederlandse onderzeeërs ook kunnen spelen bij een eventuele Amerikaanse aanval op Iran. Onder analisten wordt daar al druk over gespeculeerd. De logge Amerikaanse onderzeeërs kunnen niet door de smalle en ondiepe Straat van Hormuz. Bovendien maken de nucleair aangedreven schepen veel te veel herrie om ongezien weer weg te komen. Een ideale klus voor de stille en compacte Nederlandse subs dus.

Onder druk

Geen wonder dat de onderzeedienst buiten schot bleef bij de vele miljarden die defensie de afgelopen jaren moest bezuinigen. Maar de dienst staat ook onder druk: bij het Catshuisoverleg lag een bezuiniging van 300 miljoen op defensie op tafel, waar ook de onderzeeërs in voorkwamen. Die plannen zijn uiteindelijk niet in het – mislukte – akkoord opgenomen. De PvdA wil volgens het verkiezingsprogramma de onderzeedienst zelfs helemaal afschaffen.

Over bezuinigingen op de onderzeedienst moet goed worden nagedacht, vindt veiligheidsspecialist Michiel de Weger. Hij denkt dat de vier onderzeeërs nuttiger zijn dan een groot aantal straaljagers. “De Nederlandse onderzeeërs zijn continu van huis. Ze worden nagenoeg volledig ingezet. En dat geldt niet voor bijvoorbeeld de F16’s. Die hebben een afschrikkingseffect, maar moeten alleen af en toe achter een gekaapt burgervliegtuig of Rus aan die het luchtruim schendt aan. En zoveel gevechtsvliegtuigen worden voor vredesoperaties als in Afghanistan niet ingezet. De tanks zijn om deze reden al afgestoten: te weinig inzet.”

3 thoughts on “Nederlandse onderzeeërs: altijd van huis

  1. Mooi geschreven. Ik vraag mij wel af of andere landen niet zulke speelgoed kunnen bouwen. Waarom zijn wij de enige die het hebben? Hebben ze ook nadelen dan? Als ze alleen voordelen hebben dan zouden andere landen ze toch ook bouwen?

  2. @Heero

    Andere landen hebben nagenoeg dezelfde onderzeeërs met dezelfde kwaliteiten: Canada, Australië, Zuid-Korea en Duitsland. Maar dat zijn stuk voor stuk zelfbewuste landen die zich niet zomaar voor het karretje van de VS laten spannen.

    Wel is de Nederlandse opleiding voor onderzee-bemanningen zo ongeveer de beste ter wereld. Eentje waar eerdergenoemde landen, inclusief de V.S., ook met enige regelmaat personeel naar toe sturen voor trainingen. Dus in dat voordeel heeft NL wel degelijk een uniek voordeel. Maar het belangrijkste is dat onze subs opdrachten aannemen uit Washington, of zelfs geheel onder Amerikaans bevel geplaatst worden, zonder dat regering of parlement daarvan (willen) afweten.

  3. De pvda is niet goed snik en als het aan mij ligt worden ze in de volgende verkiezingen met de grond gelijk genivelleerd.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *