Einde van een wereldoorlog – en van een wereldrijk

Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, in augustus 1945, startte een periode waarin Europese landen vaste grond onder voeten moesten vinden: in Azië eisten koloniën massaal onafhankelijkheid. In vijf jaar werden de steunpilaren waarop Nederland decennia lang had gesteund, weggevaagd.

Dit mocht nooit meer gebeuren. 1814, Europa beëindigde in Waterloo definitief de massale oorlogen waarin Napoleon Bonaparte het continent had gestort. Hoe moest dit in de toekomst worden voorkomen? Het toverwoord: machtsbalans. Elk land moest weerstand kunnen bieden aan machtige staten als Frankrijk, zodat iedereen het wel zal laten om elkaar aan te vallen. Het plan viel al snel in duigen: Nederland werd samengevoegd met het huidige België en Luxemburg, maar viel na vijftien jaar alweer uit elkaar.

Indië verloren, rampspoed geboren

Nederland had toen nog twee steunpilaren om zich te midden van de Europese grootmachten te handhaven. Nederland was een klein landje, maar met Indonesië mocht het toch zeker een beroep doen op de titel ‘wereldmacht’. Daarnaast voerde ons land tussen 1839 en 1940 succesvol een neutraliteitspolitiek.

Logisch dat de kreet ‘Indië verloren, rampspoed geboren’ in zwang raakte toen Soekarno Indonesië twee dagen na de Japanse capitulatie onafhankelijk verklaarde: Nederland zou zonder Nederlands-Indië niet meer zijn dan een ‘overbevolkte boerderij aan de Noordzee’.

En dus stuurde Nederland schepen vol soldaten naar de kolonie om met harde hand orde op zaken te stellen. ‘Politionele acties van strikt beperkt karakter’ zouden het zijn, maar oorlogsmisdaden vielen blijkbaar wel binnen dat strikt beperkte karakter. Aan Indonesische zijde vielen naar schatting 100.000 à 150.000 doden.

En het was allemaal tevergeefs. Nederland erkende in 1949 de onafhankelijkheid van Indonesië. En, waar bleef de rampspoed?

Molensteen om de Nederlandse nek

Misschien was de afscheiding van Indonesië wel een zegen voor Nederland, dat de handen vol aan zichzelf had. Nederland was zelf immers ook in puin geschoten. Hoe kon het ooit die gigantische kolonie, die ook ernstig had geleden onder de oorlog, opbouwen en onderhouden? De handel kwam na de Tweede Wereldoorlog moeilijk op gang, Nederlands-Indië zadelde Nederland in korte tijd op met grote kosten.

De kolonie werd een molensteen aan de nek van Nederland. Zeker toen de Verenigde Naties Nederland onder grote druk gingen zetten om het geweld te stoppen. Amerika koos zonder twijfel partij tegen Nederland en dreigde de geldkraan dicht te draaien.

Nederland koos in 1949 eieren voor zijn geld en erkende Indonesië als onafhankelijke staat. De handel met de voormalige kolonie kreeg een grote klap. Maar in Europa trok de economie langzaam maar zeker aan, dankzij de Marshall-hulp uit Amerika. En ook met de Verenigde Staten en Japan werd meer gehandeld dan ooit. Nederland bleek flexibeler dan het zelf ooit had gedacht.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *